دانلود پایان نامه کارشناسی معماری بیمارستان تخصصی زنان و زایمان

مقدمه بیمارستان زنان

تلفيق علوم ، فنون و هنر در يکديگر بیمارستان زنان و زایمان و تدوين و تبلور آنان در يک قالب مشخص همواره پيچيده و دشوار بوده است. در طول تاريخ و با گسترش دانش بشري ، کلية علوم زير شاخه ها ي تخصصي متعددي يافته و تخصصها عميق تر ولي محدودتر شده اند. اما دانش معماري هيچگاه محدوديت پذير نبوده است . چگونه مي توان فضايي را بدون آگاهي از وضعيت جغرافيايي و آب و هوايي ، پيشينه و سير تکاملي تاريخي ، سيستمها ، دانش فني و تکنولوژي ساختاري ، شناخت جامعه و روان شناسي اجتماعي ، نوع کاربري و … طراحي نموده و ساخت . طراحي فضاهاي مختلف نيازمند هنر، ابتکار ، دانش اجتماعي ، تاريخي ، جغرافيايي ، فني و روان شناسي است.

چت تلکرام بهم پیام بده بهت موضوع بدم(اینجا کلیک کن)

طراحی

اگر چه طراحي و ساخت مراکز درماني و بيمارستان زنان از اين قواعد مستثني نيست اما نقش عمده و حساس اين مراکز در حفظ و بازيابي سلامت جسماني و رواني افراد يک جامعه و ايجاد توازن و تعادل جسمي و روحي لازم براي همزيستي جمعي سالم و ثمر بخش ، بکارگيري ظرافت هاي خاصي را در طراحي اين گونه مراکز الزامي مي نمايد . فراهم نمودن محيطي آرام ، رضايت بخش و حتي الامکان نشاط آور براي بيماران ، همراهان آنان و کادر درماني در کنار رعايت دقيق استاندارد هاي فني و پزشکي دشواري و پيچيدگي هاي خاص خود را دارد.

بخصوص

که با توجه به حساسيت کاربري مراکز درماني ، استانداردهاي علمي ، فني ، تاسيساتي و پزشکي بسيار بالا و دقيق بوده که در بسيار ي از موارد محدوديت هايي در نحوة طراحي ايجاد مي نمايد . نگاهي به سابقة تاريخي و سير تکاملي مراکز درماني نشان مي دهد که اگر چه در ابتدا تنها حفظ استانداردهاي تخصصي پزشکي و درماني و ارتقاءآن در فرايند ساخت مدنظر بوده

و کمتر

به زمينه هاي روان شناسي اجتماعي ، جامعه شناسي و هنري پرداخته شده ولي در ادامة راه ، اين پارامترها نيز مطرح گرديده و به مرور زمان پاياپاي موارد فني، تدوين، اصلاح و بهينه شده اند. در حقيقت فضاي بي روح و ملال آور و مراکز درماني از سويي و تأثير پارامترها ي روحي و رواني در بهبود اکثر بيماريها از سوي ديگر موجب گرديد که به مرور زمان جنبه هاي هنري و زيبا سازي به موازات موارد تکنيکي و فني رشد يافته و بکار برده شود.

اگر چه شايد در نگاه اول تزريق آرامش ، نشاط و اميد در يک محيط درماني خشک و کاملاً تخصصي بسيار دشوار به نظر مي رسد اما تلاش متخصصين معماري در طول سالها ، انجام اين وظيفة خطير و حياتي با حفظ و رعايت کلية استانداردهاي فني ، تکنيکي و پزشکي بوده است.

هدف از انتخاب پروژه

رشد روزافزون جمعيت و کمبود فضاهاي درماني در ايران و بخصوص در مناطق حاشيه اي شهرها از جمله تهران (به علت تجمع اين گونه فضاها در بخش مرکزي شهر ) نياز به احداث مجتمع هاي درماني به شدت احساس مي شود. در نظر گرفتن زمين هايي با کاربري درماني در طرح تفصيلي اين مناطق  از جمله سايت مورد نظر) تأييدي است بر اين ادعا.

از طرفي پيشرفت هاي پزشکي و تکنولوژي و توجه هر چه بيشتر به بهبود فيزيکي بيماران و تقويت روحيه آنها ، لزوم تغيير در معماري بيمارستان و فضاهاي درماني که بطور معمول فضاهايي خشک و عاري از هرگونه تنوع هستند را مشخص تر مي کند .

با در نظر گرفتن اين مطالب در طراحي پروژه اخير سعي نموده ايم علاوه بر اين که گامي در جهت رفع کمبود فضاهاي درماني برداريم از نظر نوع فضاي ساخته شده براي بيمارستان نيز تحولي به وجود آوريم. تلاش ما بر اين بوده است که اين تحول را از طريق به کار گرفتن احجام و فرمهاي نرم و ترکيب آنها ، توجه به خصوصيات رواني رنگها و به کارگيري آن در فضاهاي بيمارستان ، استفاده از نورگيرهاي وسيع و سطوح شفاف بتوانيم به وجود آوريم .

-مراحل مطالعه و تحقيق بیمارستان زنان

 مطالعات سايت

– شناخت سايت و پيرامون آن ( موقعيت زمين، توپوگرافي، مقاطع طولي و عرضي، واحدهاي همسايگي …)

– بررسي موقعيت جغرافيايي، اقليمي و جمعيتي استان تهران و شهر تهران.

شناخت بيمارستان زنان

– تاريخچة بيمارستان

-انواع بيمارستان

– برنامه ريزي بخشهاي بيمارستان زنان (بخشهاي جراحي، زايمان، آزمايشگاه، بستري، اداري، …)

– مطالعه روابط داخلي و ترافيکهاي اصلي بيمارستان

– ترسيم دياگرام ها

– مديريت بيمارستان

– بررسي نمونه هاي داخلي و خارجي

-جمع بندي اطلاعات

طراحي

– مطالعة دياگرام ها

– رسيدن به ايده اي که جوابگوي طرح باشد

– حل روابط بخش ها با توجه به ايده و اصول مطروحه در بيمارستان

– سازگاري طرح با نيازها ي منطقه و همچنين بافت و اقليم

 

تعاریف

بيمارستان زنان نهادي است اجتماعي که بر حسب ضرورت تداوم حيات و حفظ بقاي انسانها و بازگشت به تندرستي و معالجه امراض به تدريج در تاريخ زندگي اجتماعي مردم پديدار گشته و همراه با تکامل و توسعه علوم و فنون و مهارتها و شيوه زندگي و طي راهي طولاني در شکل امروزين خود به عنوان يک نياز در جوامع بشري نمايان شده است . بنابراين تاريخ بيمارستان و تاريخ پزشکي در هم آميخته و در حقيقت رشد و پيشرفت بيمارستان متأثر از پيشرفت و توسعه روزافزون دانش و تکنولوژي پزشکي ( به ويژه در سدة حاضر ) است.

 

پزشکي از پر سابقه ترين

نهادهاي اجتماعي – فرهنگي است که به علت پيوستگي و قرابت آن با حيات انساني از پديده هايي است که انسان به طور مستقيم با آن در تماس مي باشد و بدين لحاظ است که بررسي هاي تاريخي ريشه هاي آن را در مذهب ، اسطوره شناسي ، سنتها و آداب و رسوم اجتماعات گوناگون نشان مي دهد ، بنابراين پزشکي به صورت بخشي از نياز انسان و تمايل او به بقا سابقه اي بس طولاني داشته و مدارک تاريخي نشان ميدهد ، که تحولات مربوط به امر پزشکي در بابل ، 6000 سال قبل ، يعني 4000 سال پيش ا زيونان آغاز گشت.

مذهب بابل

مبتني بر وجود خدايان متعدد بوده است . برخي از اين خدايان به عنوان مکافات گناهي که بندگان مرتکب مي شدند آنان را بيمار مي کردند . اعتقادات و آگاهيها ي پزشکي بابل از آنها که جنبه باستاني داشته و يا آنهايي که از ديگر قوام اخذ شدند به تدريج در جامعه پزشکي آشور رسوخ يافت و به طوريکه آشور نيز اعتقاد پيدا کرد سلامتي و بيماري از طرف خدايان به بندگان اعطا م

ي گردد.

يکي از جنبه هاي طبابت

در آشور پيدايش بهداشت عمومي بود که بوسيله مقررات شديد مذهبي به موقع اجرا گذاشته مي شد . تاريخچه پزشکي مصر نشان مي دهد که اين کشور وارث يکي از کهن ترين سنتها ي پزشکي بوده است. مصريان پدر طب را ” ايزيس “(1)   و تدوين کنندة آن را هرميس (2) مي دانستند . در 3500 سال پيش از ميلاد طبيب مشهوري بنام ( ايمهوتپ ) (3 ) در مصر زندگي مي کرد که به مقام الوهيت رسيده بود .

بنا به نوشته هردوت، پزشکي در مصر جنبه تخصصي داشته است . يعني گروهي به مداواي چشم ، برخي به کار دندان ، دسته اي به امراض و عده اي به ناخوشيهاي عمومي مي پرداخته اند.

در شرق آسيا

و در تمدن چين باستان به ويژه در دوران امپراطوري چين نونگ (4 )  (3216 سال پيش از ميلاد ) ، که خود پدر طب لقب گرفته و کتابي بنام پن تسائو (5 )  يا گياه نامه تأليف نموده بود طب  رونقي بسزا داشت.

در منطقه ديگر آسيا ، در سرزمين هندوستان تاريخ طب از قدمت بسيار برخوردار است. مي توان گفت که هندوان از نخستين ملتهايي بوده اند ، که به ساختن بيمارستان مبادرت ورزيده اند. نزديک به پانصد سال پيش از ميلاد در دوران بودا ، بيمارستان هاي زيادي در هند ساخته شدند . بعد ها پسر بودا بنام يوپاتسيو مکاني براي پناه دادن بيماران و زنان آبستن ساخت و کارش سرمشقي براي فدائيان ودا شد.

در کتاب ودا

که به زبان سانسکريت است در 1600 سال قبل از ميلاد مسيح علم طب را خدادادي مي دانستند .

در وداها (6) ، يعني ريگ ودا (7)  ، ساماودا (8 ) ، آتارودا (9 ) ، آيورودا (10 )  (علم طول عمر ) بيماري را خشم يزدان دانسته ، به علاوه، سرودهايي را که حاکي از تضرع و استغاثه در پيشگاه پزشکان الهي است دربارة افاقه بيماري  به عمل مي آورند . در آيورودا که درباره علم الحيات است و در هشت قسمت نوشته شده از دارو و جراحي و امراض اطفال گفتگو مي کند .

دو رساله يا دو خلاصه در کتب الهي و مذهبي هندوان ديده مي شود : يکم رساله جراحي دوم رساله پزشکي . در اين دو رساله يا دو خلاصه مطالبي دربارة “بيمارستان ” و ملازمين آن يعني پرستاران ديده مي شود.

در رساله جراحي از اعمال دستي و پيوند بيني و پوستي و بيماريهاي گوناگون چشم جلب توجه مي نمايد. آريائي هاي قديم بهداشت و پيشگيري از بيماري ها را بوسيله روشهاي خاص خود در صدر وظايف خويش مي شناختند و مي کوشيدند که با آيين ويژه کفن و دفن مردگان خود از گسترش بيماري ها که بوسيله اجساد انسانها و جانوران به موجودات زندة ديگر انتقال مي يابد و تندرستي آنان را در معرض خطر قرار مي دهد جلوگيري کنند .

 

برنامه ريزي بيمارستان رنان

بررسي احتياجات جامعه

بديهي است که قبل از شروع به ساختمان يک بيمارستان زنان جديد يا توسعه يک بيمارستان موجود بايد نيازهاي منطقه بررسي گردند و عواملي که بايد مورد بررسي قرار گيرند شامل موارد زير مي شوند :

1- افزايش جمعيت احتمالي و توسعه جغرافيايي جمعيت .

2- کفايت تخت هاي موجود بيمارستاني در رابطه با جمعيت پيش بيني شده .

3-  اختلاف بين کل احتياجات تخمين زده شده در مورد تخت هاي جديد و تخت هاي موجود.

4-ارزيابي برنامه هاي ساير مؤسسات در رابطه با از-ياد تسهيلات آنها

5- سابقه بيمارستان مورد نظر در زمينه به اشتغال تختها .

6- برنامه پيش بيني شده در مورد تعداد مفيد تخت بيمارستاني در کل جامعه، در يک زمان پيش بيني شده ، شايد 20 تا 30 سال .

7- منابع مالي بالقوه جامعه براي ساختمان بيمارستان و بهره برداري از آن .

8- و بالاخره تعيين وسعت يک پروژه بخصوص در مراحل مختلف توسعه آينده.

برنامه ريزي احداث بيمارستان

موقعيت جغرافيايي منطقه تحت پوشش بيمارستان و بهره برداري از آن.

– وسعت منطقه

– ميزان پراکنگي يا تراکم شهرها ، بخش ها و روستا هاي منطقه ( تا شعاع حدود 60 کيلومتر )

– دوري يا نزديکي منطقه از شهرهاي بزرگ مجاور

– وض.عيت راه ها.ي شهري

-وضع.يت راه ه.اي روستايي

-وضعي.ت اقليمي و آب و هواي منطقه

3-1-2-2- وضعيت جمعيت شناسي منطقه

– تعداد کل جمعيت منطقه تحت پوشش

– تعداد جمعيت شهري به تفکيک زن و مرد

– تراکم پراکندگي جمعيت

– ساختمان سني جمعيت

– ساختمان شغلي جمعيت

– متوسط رشد جمعيت در سال

– نرخ زاد و ولد

– نرخ مرگ و مير عمومي

– وضعيت سواد جمعيت

–  مسائل خاص فرهنگي – اجتماعي سياسي جمعيت

– مهاجرت ها

وضعيت اقتصادي منطقه

– مراکز صنعتي ، کارخانجات و نوع فعاليت آنها

– مراکز کشاورزي و دامداري

– ميزان درآمد سالانه در سال

– نرخ اشتغال و توزيع آن به نسبت مشاغل اصلي موجود در جامعه

– سودهاي حاصله از بيمه خدمات بهداشتي – درماني

– وضعيت بهداشتي – درماني مردم

– بيماري هاي شايع منطقه

– نرخ مرگ و مير و ابتلاي به بيماري بر حسب علل بيماري ها ، سن و جنس

– وسعت علل اساسي مرگ و ميرها و بيماري ها و ميزان تأثير آنها بر تقاضا براي مراقبتهاي بهداشتي –درماني ( بيمارستاني) و مقررات اجتماعي

– آسيب پذيري (1) بيماري هاي شايع منطقه

– ايده به زندگي

– ميزان مصرف سرانه دارو

اگر دنبال موضوعات مرتبط با فضاهای درمانی می گردی، اینجا برات کلی پایان نامه دارم : 

دانلود پایان نامه کارشناسی معماری بیمارستان با رویکرد معماری سبز

پایان نامه کارشناسی معماری و طراحی0تا100 بیمارستان

دانلود مطالعات کارشناسی معماری طراحی دندانپزشکی

دانلود مطالعات کارشناسی معماری بیمارستان فوق تخصصی کودکان

 

فهرست مطالب

بیمارستان تخصصی زنان و زایمان. 2

تقديم به : 2

سپاسگزاري : 3

فهرست مطالب.. 4

مقدمه. 19

هدف از انتخاب پروژه 20

-مراحل مطالعه و تحقيق. 20

مطالعات سايت.. 20

طراحي. 21

تعاریف.. 21

برنامه ريزي بيمارستان. 22

بررسي احتياجات جامعه. 22

موقعيت بيمارستان. 24

مساحت بيمارستان. 24

انواع بيمارستان ها 24

– بيمارستان هاي امراض عفوني. 25

خصوصيات فونکسيونل بيمارستان ها 28

سيستم نيم متراکم و نيم باز 29

سيستم يک بلوکي. 29

شکل کلي ساختمان بيمارستان. 29

بیمارستانها در تاریخ. 31

تاریخ بیمارستانها 33

بیمارستان مسیح دانشوری – تهران ( کاخ شاه آباد سابق) : 33

بیمارستان فارابی – تهران. 33

مركز آموزشي ، پژوهشي و درماني دكتر شريعتي : 34

بیمارستان سینا – تهران. 36

بيمارستان امام خميني (ره)   –  تهران. 37

تاريخچه زايمان بي درد 39

مباني نظري بیمارستان فوق تخصصی زنان ، زایمان و نازایی. 42

بیمارستان فوق تخصصی زنان ، زایمان و نازایی. 42

امكانات و خدمات سرپايي بخش زنان و زايمان. 43

درمانگاه تخصصی زنان و مامائی و فوق تخصصی نازائی. 44

بخش زایمان. 46

زایمان خانگی. 49

انواع زایمان خانگی. 50

عوامل برای انتخاب زایمان خانگی. 50

نمونه های موردی.. 51

بیمارستان چمران. 51

بلوک زایمان. 52

بيمارستان فوق تخصصی زنان و زایمان صارم. 54

احداث بیمارستان. 82

طراحی بیمارستان زنان و زایمان. 83

تاثیرات تابش نور آفتاب به اتاق بستری بیمارستان زنان و زایمان. 83

سقف بلند و پنجرهء باز در بیمارستان زنان و زایمان. 84

پله. 86

توسعه و بازسازی بیمارستان. 88

امنيت رواني بيمارستان. 88

جهت: 89

تأثير رنگ بر فضاي بيمارستان. 90

رنگ و تأثيرات آن در طراحي. 92

ديوارها 94

سقف.. 94

درها 94

تجهيزات مکانيکی و الکتريکی. 95

گرمايش و تهويه مطبوع. 95

آسانسور 95

موارد ناملموس.. 96

کاراکتر طرح. 96

تجهیزات و منصوبات بیمارستانی. 97

بخش اداری.. 99

نگهداری تاسیسات بیمارستانی. 99

طراحي فضاهاي داخلي. 100

قسمت بندی و تعین محدوده 101

انواع بیمارستانها 101

بیمارستانهای دانشگاهی. 101

مفهوم طرح ریزی.. 101

اشکال ساختمانی درمانگاه بیماران سرپایی: 102

راهروها: 102

درها: 103

آسانسور ها: 104

مسیریابی بیمارستان زنان و زایمان. 104

اتاقهای جراحی اصلی بیمارستان زنان و زایمان. 104

برنامه فیزیکی اتاق عمل در بیمارستان زنان و زایمان. 106

اتاق عمل (OPERATING Room) 108

داخلي زنان(Cardiac Internal Women) 110

بیهوشی بیمارستان زنان و زایمان. 111

ترخیص بیهوشی: 111

شستشو: 111

اشیاء استریل: 112

تجهیزات: 112

زیر مجموعه استریل: 112

اتاق گچ گیری: 112

فعالیتهای جنبی: 113

اتاق پرستارها: 113

محل کار پرستارها: 113

اتاق گزارشات: 113

داروخانه. 114

اتاق نظافت: 114

جایگاه تختهای تمیز: 114

آبریزگاه 114

ملزومات اتاق بازگشت هوشیاری: 114

رعایت نکات ایمنی در جراحی. 115

روشنایی. 115

استریل‌سازی مرکزی بیمارستان زنان و زایمان. 115

بخش مراقبتهای ویژه 116

ترتیب: 117

بخش‌های مراقبت بیمارستان زنان و زایمان. 118

دپارتمانهای مراقبت بیمارستان زنان و زایمان. 118

بخش ها 118

بخش تشخيص و درمان : 119

سيرکولاسيون درمانگاه : 119

آزمايشگاه : 119

انتظار پس از پذيرش : انتظار اصلی بيمارستان. 120

مصاحبه و معاينه : 120

استرليزاسيون. 121

فضاهای اصلی درمانگاه 122

آزمایشگاه های کلنیکی: 123

نوع آزمایشات مورد نظر: 123

سرم شناسی ومیکروب شناسی. 123

رختکن پرسنل. 124

توالتهای نمونه گیری.. 124

اتاق شستشو واستریل. 124

طراحی داخلی بیمارستان زنان و زایمان. 125

آزمایشگاههای کلینیکی بیمارستان زنان و زایمان. 126

باکتری شناسی. 127

سرم خون شناسی. 127

خون شناسی. 128

انگل شناسی. 128

بافت شناسی. 128

آسیب شناسی. 128

پاتولوژیستها 128

تکنولوژیستها 128

کمک کاران. 128

محیط کشت.. 128

ویروس شناسی. 128

فنون (تکنیکها ) بیمارستان زنان و زایمان. 128

ابعاد. 129

وسعت بخش زنان و زایمان. 129

آینده آزمایشگاه 130

نوع آزمایشات مورد نظر: 131

سم شناسی ومیکروب شناسی. 131

رختکن پرسنل. 132

توالتهای نمونه گیری.. 132

اتاق شستشو واستریل. 132

طراحی داخلی. 133

راديولوژي.. 133

نحوه تردد بيماران زنان و زایمان. 133

تردد كاركنان. 134

رختكن بيماران. 134

فضاهاي كاركنان. 134

فضاي كنترل. 135

اتاق بررسي و گزارش نويسي. 135

ظهور فيلم. 136

تاريكخانه. 136

اتاق هاي راديوگرافي عمومي، راديوگرافي و فلوراسكپي. 136

ام.آر.آي.. 137

داروخانه بیمارستان زنان و زایمان. 138

پیچیدن نسخه. 138

تسهیلات.. 139

ترکیب.. 140

بيماران سر پايي. 140

تعاريف ، گروه بندي ها 140

برنامه عملي. 141

پذیرش بیمارستان  زنان و زایمان. 142

ارتباط عملي بخش بيماران سرپايي. 142

محاسبه بار بيمار 143

كلينيك هاي قلب.. 144

برنامه معماري.. 146

طرح يك واحد. 147

خدمات پشتيباني. 147

فیریوتراپی: 148

آزمایشگاه: 148

اورژانس: 149

ریز فضاهای آن: 150

رادیولوژی.. 150

بخشهای بستری : 151

بخش کودکان. 151

سالن انتظار 151

اتاق های معاینه کودکان. 153

بیماران نوجوان. 153

محل قرار گرفتن سینک.. 154

اندازه وابعاد اتاق هاي معاينه. 154

تختهاي معاينه. 154

طراحی داخلی در اتاق های معاینه. 155

برنامه فیزیکی ارتباطی آزمایشگاه بیمارستان زنان. 156

. 157

تالار اطاق های عمل در بیمارستان زنان و زایمان. 157

جانمایی اجزاء داخلی در مجموعه اطاقهای عمل در بیمارستان زنان و زایمان. 160

مشخصات و شرایط  عمومی یک اطاق  عمل در بیمارستان زنان و زایمان. 163

بايگاني مدارك پزشكي در بیمارستان زنان و زایمان. 163

احتياجات فيزيكي در بیمارستان زنان و زایمان. 165

روال كار در بیمارستان زنان و زایمان. 168

فضاهاي عمومي. 169

تسهيلات جنبي در بیمارستان زنان و زایمان. 169

قسمت‌هاي انتفاعي و مديريت در بیمارستان زنان و زایمان. 170

تخت‌ها 170

ضمائم. 172

خدمات غذايي. 172

آينده 174

بخش خدمات بيمارستان زنان و زایمان. 175

ساختمان خدمات : 175

مراحل اصلی سرو غذا : 176

1 – تهیه : 176

2 – آماده کردن : 177

3 – توزیع : 177

الف ): روش غیر متمرکز : 177

3 – ترکیب : 178

دفع زباله : 179

. 180

اتاق غذاخوری : 180

کاخداری : 181

سردخانه. 181

نظافتچی : 182

تدارکات مرکزی استریل : 184

تخمین اندازه تدارکات مرکزی : 184

6 – خدمات پستی. 186

قسمت نقاشی و روکشی مبلمان : 186

کارگاه های الکتریکی : انبار برای نگهداری اقلام ذخیره ، چراغ ، لامپ ، کلید برق ، موتورها ، کنترلها و سیم لازم است . 187

بهره برداری از ساختمان و تجهیزات : 187

کوره زباله سوز : 187

آسانسورها : 188

حریق و ایمنی : 188

سرایداری: 188

آمبولانس : 189

پارکينگ.. 189

کف سازی.. 190

ديوارها 190

سقف.. 191

درها 191

تجهيزات.. 191

تجهيزات مکانيکی و الکتريکی. 191

گرمايش و تهويه مطبوع. 192

آسانسور 192

موارد ناملموس.. 192

کاراکتر طرح. 193

ورودي و محوطه بيمارستان. 194

پلان شماتیک… 196

پلان مقدماتی. 197

طراحی داخلی. 201

شناخت استان آذربایجان غربی : 201

مختصات جغرافیایی ، وسعت وحدود: 202

آب و هوا: 202

تاریخچه ارومیه : 203

اوضاع جغرافیایی شهرستان ارومیه: 204

عرصه جاذبه های طبیعی : 208

جاذبه های تاریخی و فرهنگی : 210

منابع و ماخذ 211